Wyobraź sobie, że poślizgnąłeś się na oblodzonym chodniku i złamałeś rękę. Zamiast słów wsparcia słyszysz: „A kto kazał ci wychodzić bez kolców na butach?”. Brzmi absurdalnie? A jednak podobna logika często leży u podstaw zjawiska znanego jako victim blaming. To zaskakująco częste zjawisko, które potrafi zrujnować komuś życie emocjonalne szybciej niż lody malinowe w sierpniowe popołudnie.
Victim blaming, czyli „sam sobie jesteś winien”
Victim blaming to nic innego jak obwinianie ofiary za to, co ją spotkało. Ktoś został okradziony? „A po co nosił portfel w tylnej kieszeni”. Ktoś stał się ofiarą przemocy seksualnej? „Mogła nie zakładać tak krótkiej spódniczki”. Brzmi znajomo? Niestety, to nie scenariusz serialu kryminalnego, tylko codzienna praktyka, często ukryta pod przykrywką „dobrych rad”.
Kiedy próbujemy logicznie wyjaśnić sobie nielogiczne sytuacje, mózg czasem płata nam figle i podsuwa najprostsze rozwiązanie: skoro spotkało cię coś złego, pewnie zrobiłeś coś, co cię do tego doprowadziło. I tak powstaje victim blaming.
Dlaczego to robimy? I czy da się przestać?
Psychologowie nie próżnują i mają na to kilka teorii. Jedna z nich to tzw. wiara w sprawiedliwy świat. Lubimy myśleć, że dobrym ludziom przytrafiają się dobre rzeczy, a złym — złe. Przekonanie to daje poczucie kontroli nad życiem. Niestety, gdy coś złego spotyka dobrą osobę, nasz mózg dostaje error 404 i szuka winy… w ofierze.
Druga teoria? Lęk przed tym, że to mogłoby spotkać nas. Przecież jeśli ktoś został napadnięty na ulicy, a my zrobilibyśmy wszystko „lepiej” — szybciej biegamy, nosimy gaz pieprzowy, unikamy nieoświetlonych ulic — to przecież jesteśmy bezpieczni, prawda? No właśnie. Nieprawda. Ale nasz mózg woli się pocieszać takim myśleniem niż zaakceptować fakt, że czasem po prostu mamy pecha, a świat bywa niesprawiedliwy.
Victim blaming co to i jakie są jego skutki?
Victim blaming co to? To nie tylko głupi komentarz, który można machnąć ręką. To zjawisko, które potrafi dramatycznie pogłębić traumę ofiary. Osoba, która doświadczyła przemocy, i tak często już ma poczucie winy lub wstydu. Jeśli otoczenie (lub co gorsza — najbliżsi) zaczynają ją obwiniać, to jakby ktoś wlał sól do świeżej rany, a potem jeszcze posypał ostrą papryką.
Skutki? Głębsza depresja, wycofanie społeczne, niechęć do zgłaszania przestępstw, nadszarpnięte zaufanie do ludzi. Czasem ofiary czują się bardziej winne niż sprawcy. W skrajnych przypadkach może dojść nawet do samookaleczeń czy prób samobójczych.
Jak to rozpoznać i zatrzymać?
Victim blaming często ubiera się w garnitur pomocy. „Chciałem tylko, żebyś wiedziała na przyszłość” albo „Po prostu martwiłem się o ciebie”. Ale jeśli zdanie zaczyna się od „Nie chcę cię obwiniać, ale…” — w 99% przypadków zaraz nastąpi obwinianie.
Jak nie być częścią problemu? To proste — zamiast szukać winy, szukaj rozwiązania. Zamiast mówić „Po co tam szłaś?”, zapytaj „Czy jesteś bezpieczna?”. Zamiast „Mogłaś nie pić tyle alkoholu”, zaproponuj „Co mogę zrobić, żeby ci pomóc?”. I, najważniejsze — słuchaj. Po prostu słuchaj, bez oceniania.
Victim blaming co to? Kliknij i dowiedz się więcej
Jeśli temat cię zaciekawił, a chcesz poznać konkretne przykłady i dowiedzieć się, jak ofiary mogą się bronić, zajrzyj pod ten link. Warto być świadomym, bo im więcej o tym mówimy, tym mniej przestrzeni dajemy na społeczne ciche przyzwolenie.
Victim blaming to plaga naszych czasów — niewidzialna, ale bolesna. To jakby ktoś cię przewrócił, a potem jeszcze kazał samemu się podnieść i przeprosić za upadek. Nie tylko boli, ale też zniechęca do dalszego biegu. Zamiast więc być sędzią z łatką, bądź sojusznikiem z empatią. Bo każdy z nas może kiedyś znaleźć się po drugiej stronie pytania: „Dlaczego to mnie spotkało?”. I wtedy z pewnością docenimy, gdy ktoś zamiast „To twoja wina” powie: „Jestem z tobą”.