Czy istnieje coś bardziej frustrującego dla miłośników poprawnej polszczyzny niż błędy ortograficzne, które na pierwszy rzut oka wydają się błahe, ale potrafią wywołać niemałe zamieszanie? Ot, taka mała literka „rz” czy „ż” – wygląda niewinnie, a może skutecznie zamienić sens zdania w lingwistyczną katastrofę. Jednym z takich chochlików ortograficznych, który regularnie pojawia się na czołówkach list najczęstszych błędów, jest pytanie: „Zdaża czy zdarza”? Jeżeli przyłapałeś się na tym, że to pytanie zagościło w Twojej głowie więcej niż dwa razy – nie obawiaj się. Nie jesteś sam. Czas rozprawić się z tym raz na zawsze, i to z humorem!
Zdarza się nawet najlepszym
Nie ma się czego wstydzić – zanim staniemy się mistrzami ortografii, każdy z nas musi przejść przez etap „czy to było przez ż czy rz?”. Czasem nawet wykształcony człowiek, który przeczytał więcej książek niż obejrzał seriali na platformach VOD, wpisze w wyszukiwarkę: „zdaża czy zdarza”. I wcale nie dlatego, że nie zna zasad – czasami po prostu literki robią bal z literówek i wygląda to później jak konkurs na najbardziej kreatywne przekręcenie słowa.
Sprawa wyjaśniona: tylko jedno jest poprawne
Przechodząc do rzeczy – poprawna forma to zdarza. Tylko zdarza. Nie „zdaża”, nie „zdasza”, a już absolutnie nie „zdrzaża”. Słowo „zdarza” pochodzi od czasownika „zdarzyć się”, oznaczającego „stać się”, „mieć miejsce”. Jest to forma gramatyczna trzeciej osoby liczby pojedynczej: „zdarza się coś”.
Forma „zdaża” to błąd ortograficzny, który powstał przez analogię do innych słów z „ż”, np. „zdążać” (np. „zdąża na pociąg”), ale nie daj się zmylić! To zupełnie inna para kaloszy. Co więcej – „zdaża” nie istnieje w słowniku języka polskiego, dlatego użycie jej będzie zawsze, bez wyjątku, błędem.
Dlaczego ten błąd tak często się… zdarza?
Polska ortografia to nie bułka z masłem. Dodajmy do tego wymowę, która nie odróżnia dźwięków „rz” i „ż”, a także skojarzenia – i mamy przepis na językową wpadkę. Wielu osobom „zdaża” wydaje się bardziej naturalne fonetycznie, bo osadzone jest gdzieś w mózgowych czeluściach obok „zdąża”. Jednak to tylko złudzenie – jak fatamorgana na pustyni ortografii.
Dodatkowo media społecznościowe, gdzie szybkie pisanie wygrywa z poprawnością, nie pomagają w utrwalaniu dobrych nawyków. A przecież – jeśli coś często się zdarza, to warto pisać to poprawnie! Tym bardziej, jeśli wrzucamy post na Facebooka i nie chcemy, by pół rodziny komentowało: „Popraw literówkę, bo ciocię Ewę oczy bolą.”
Jak zapamiętać poprawną formę?
Oto kilka sposobów, dzięki którym pytanie „zdaża czy zdarza” przestanie się nad tobą unosić jak ortograficzne memento mori:
- Brzmi jak „zdarzenie” – Tak, właśnie tak! Skoro coś się zdarza, to pochodzi od zdarzenia, a nie od „zdażenia”, które nie istnieje.
- Nie daj się zdążyć – Pamiętaj: „zdążać” to zmierzać dokądś, a „zdarzać się” to dziać się. Inne znaczenia – inne pisownie.
- Słownik to nie wróg – Jeśli masz wątpliwości, nie bój się sięgać po słownik ortograficzny. Internetowy też ujdzie. Nawet Google czasem podpowie ci lepiej niż stary wujek Gramatyk.
Humor pomaga – więc i tu o myleniu słów słówkiem żartu
Wyobraź sobie ogłoszenie: „Zdażenia drogowe w okolicy”. Brzmi niepokojąco? I słusznie – nie tylko dlatego, że nikt nie chce uczestniczyć w kolizji, ale również dlatego, że czytelnika może uderzyć ortograficzne tąpnięcie. Taki błąd może „zdarzać się” przypadkiem, ale jego konsekwencje w oczach językowego purysty mogą być tragiczne.
W gruncie rzeczy najbezpieczniej jest przyjąć zasadę: im mniej „ż” w wątpliwych słowach, tym lepiej. Ż jest zazdrosne – niech zostanie tam, gdzie być powinno.
Czytając ten artykuł, pewnie już zdajesz sobie sprawę, że pytanie „zdaża czy zdarza” nie jest tylko żartem językowym do kawy. To realny problem, który może zawędrować wszędzie – od maila do szefa po relację na Instagramie. Ale spokojnie – masz już wiedzę, masz narzędzia, a przede wszystkim masz uśmiech. Bo z ortografią, podobnie jak z życiem, lepiej radzić sobie z humorem i dystansem.
Przeczytaj więcej na: https://blogkobiety.pl/zdaza-czy-zdarza-jak-pisac-poprawnie-i-najczestsze-przyklady/.